O Camiño Xacobeo
Miñoto Ribeiro

 

Área de Medicina Preventiva
e Saúde Pública

 

Universidade de Vigo

 

Unha mirada dende a Saúde Pública
cara ao Camiño Xacobeo Miñoto Ribeiro

 

     Cando nos propuxeron asesorar e colaborar coa Asociación Camiño Xacobeo Miñoto Ribeiro, non pensabamos nas riquezas de saúde bio-psico-social que esta tarefa agochaba para nós. Percorrer este Camiño, en todos os sentidos, é un esforzo de investigación na Historia da Medicina e un descubrimento de aspectos pouco coñecidos da Saúde Pública. Agardamos ter unha boa singradura e que esta nave remate chegando a bo porto.

     A Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición puxo o acento, no Ano Xacobeo 2010, en evitar infeccións hídricas entre os peregrinos. Ter un auga saudable ao longo do Camiño, foi o seu obxectivo principal.
     Foron quedando atrás as preocupacións polas pragas de chinches e outros parasitos de anos moi anteriores. O meirande risco biolóxico, neste momento, son os brotes hídricos, as intoxicacións por consumo de auga en malas condicións, por exemplo en fontes non sinalizadas; aínda que os riscos biolóxicos son moi amplos, dende unha bacteria como a da salmonelose, ata un membro trabado por un can, que tamén se dan no camiño, e, en xeral, é importante a conservación dos alimentos e bebidas.
     Pero a realidade, antigamente, era outra. Creáronse Ordes Hospitalarias para coidar aos peregrinos enfermos, defender os Camiños de Santiago, e outras funcións. No Camiño Xacobeo Miñoto Ribeiro hai abondosos vestixios delas e dos seus hospitais,
de lazaretos, así como de fontes de augas mineiromedicinais utilizadas polos peregrinos enfermos.

 

O Camiño Xacobeo Miñoto Ribeiro transcorre por:

Concello de Lobios

Concello de Entrimo

Castro Leboreiro, Município de Melgaço (Portugal)

Concello de Padrenda

Concello de Pontedeva

Concello de Cortegada

Concello de A Arnoia

Concello de Castrelo de Miño

Concello de Ribadavia

Concello de Beade

Concello de Leiro

Concello de Boborás

Concello de Beariz

Concello de Forcarei

Concello da Estrada

Concello de Vedra

Concello de Boqueixón

Concello de Santiago de Compostela

 

Entidade que mobilizou esta realidade:

Asociación Camiño Miñoto Ribeiro (asociación dos concellos que forman parte deste camiño)

 

Entidades participantes nesta idea:

Museo Etnolóxico de Ribadavia

Centro de Estudios Medievais de Ribadavia

Deputación Provincial de Ourense

Lei do Patrimonio Cultural de Galicia, 2016

 

http://www.xunta.gal/dog/Publicados/2016/20160516/AnuncioC3B0-110516-0001_gl.pdf

 

 

 

 

Camiñamos

Exposición colectiva itinerante "Queremos SaudArte dende o Camiño Xacobeo Miñoto Ribeiro" - 2013-2017

Exposición colectiva 'Medicina e Arte, outro Camiño' - 2009

 

PEGADAS

NO CAMIÑO MIÑOTO RIBEIRO

A Área de Medicina Preventiva e Saúde Pública da Universidade de Vigo, xunto coa Asociación Camiño Miñoto Ribeiro (asociación dos Concellos deste Camiño: Lobios, Entrimo, Melgaço –Castro Leboreiro - Portugal–, Padrenda, Pontedeva, Cortegada, A Arnoia, Castrelo de Miño, Ribadavia, Beade, Leiro, Boborás, Beariz, Forcarei, A Estrada, Vedra, Boqueixón e Santiago de Compostela), e a colaboración do colectivo Medicina e Arte en Galicia, quere animarvos a CREAR un arquivo de datos deste Camiño.

Recollede, escribide, debuxade, pintade, fotografade, cantade... vellas lendas, contos, refráns, anécdotas, historias de camiñantes, ruínas, fontes, igrexas, cantigas..., todas esas aventuras e lugares que coñecedes e que ides coñecer...

O tempo de Nadal é tempo de encontros e de falar coa familia, con esas avoas e avós que coñecen vellas historias que lles contaron hai xa moito tempo, con veciñas e veciños que saben cousas do camiño..., falade con toda esa xente e contádenos o que vos din.

Cada carta que recibamos vai ser unha estrela que alumee no camiño para comezar a crear este arquivo.

Animádevos a participar. Neste tempo de agasallos, podedes facerlle un bo agasallo á vosa, terra, á vosa cultura.

Tedes de prazo para enviarnos cousas ata as vacacións de Pascua, ao enderezo:

Á atención de Lurdes Maceiras
Área de Medicina Preventiva e Saúde Pública
Universidade de Vigo
Facultade de Fisioterapia
Campus Universitario de Pontevedra
36005 PONTEVEDRA

Ou ben ao enderezo electrónico: lurdesmg@uvigo.es

O prazo para envíos queda prolongado indefinidamente.

Convocatoria en pdf:         

Convocatoria en jpg:         

Queremos agradecer ao CEIP López Ferreiro a cesión do deseño dunha alumna para facer o cartel desta convocatoria/chamamento.

 

Infogauda: un espazo de información transfronteiriza:
http://infogauda.blogspot.com.es/2013/12/ourense_11.html

La Región:
http://www.laregion.es/noticia/272386/iniciativa/popular/busca/historias/camino/minoto/

DUVI (Diario da Universidade de Vigo):
http://duvi.uvigo.es/index.php?option=com_content&task=view&id=8017&Itemid=46

Infogauda: un espazo de información transfronteiriza:
http://infogauda.blogspot.com.es/2014/01/cultura_7.html

Asociación Camiño Xacobeo Miñoto Ribeiro:
http://xacobeominhotoribeiro.blogspot.com.es/2014/01/tralos-pasos-dos-peregrinos-no-camino.html

Onda Cero: Pontevedra en la Onda: Conéctate ao Campus:
http://www.ondacero.es/audios-online/emisoras/galicia/pontevedra/pontevedra-en-la-onda/Pontevedra%20en%20la%20Onda%20(08/01/14)_2014010800111.html   (dende o minuto 41:38 ata o 50:28)

La Voz de Galicia:
http://www.lavozdegalicia.es

Cultura Galega:
http://www.culturagalega.org/noticia.php?id=23698&soportal

Faro de Vigo:
http://www.farodevigo.es/sociedad-cultura/2014/01/09/pasos-perdidos-ruta-jacobea/944438.html

Concello de Entrimo:
http://www.webdelayuntamiento.com/noticias-de-entrimo-5234.html

Mundicamino:
http://www.mundicamino.com/noticia.cfm?id=7121

Radio Fusión: Arredor de nós:
http://www.radiofusion.eu/manager.php?p=FichaNova&ID=15790

Cadena SER Galicia: A vivir Galicia:
http://www.cadenaser.com  //  https://es-es.facebook.com/CadenaSERGalicia

Radio Galega: Coñecer Galicia:
http://www.crtvg.es/rg/a-carta/conecer-galicia-conecer-galicia-do-dia-01-02-2014-744546

Curso
de Extensión Universitaria
da Universidade de Vigo

2014

 

http://webs.uvigo.es/mpsp/ceu14509.htm

 

 

Documentación

   Actas do IV Congreso de Patrimonio Etnográfico Galego - Os camiños de Santiago: Miradas e experiencias (Ourense, 2010) - Unha mirada dende a Saúde Pública cara ó Camiño Xacobeo Minhoto Ribeiro” (ponencia) ( ISBN: 978-84-695-9334-9)

      Libro sobre o Camiño Miñoto Ribeiro (2010)

 

O Priorato de San Berísimo de Refoxos (Cortegada)

 

Ribadavia Xacobea e Hospitalaria

 

Camiño arrieiro Vreeiro. (Nunha parte do seu trazado coincide co Camiño Miñoto Ribeiro)

 

Igrexa e granxa de Sampaio de Ventosela

Alfonso IX (rei de 1188 a 1230), un Rei Ribadaviense

 

Aportacións para un diccionario de artistas e artesáns en Ribadavia e o Ribeiro no século XVI

Aportacións para un diccionario de artistas e artesáns en Ribadavia e o Ribeiro, séculos XVII e XVIII

 

O estraperlo (Fuxan os Ventos)

A rumboia (A Quenlla) (con outra letra, cantábase nesta zona)

 

Medios de comunicación

http://www.lavozdegalicia.es/ourense/2008/03/18/0003_6661596.htm

http://www.laregion.es/articulo/o-ribeiro/asociacion-xuvenil-beran-defende-existencia-dunha-ruta-xacobea-do-ribeiro/20080319101748046463.html

https://www.flickr.com/photos/braistatu/2562872486/in/photostream/

http://www.flickr.com/photos/braistatu/2552508156/

http://www.laregion.es/articulo/o-carballinho/investigadores-indagan-trazado-camino-xacobeo-aldea-cabanelas/20080705104710057427.html

http://www.lavozdegalicia.es/ourense/2008/08/10/0003_7049702.htm

http://www.laregion.es/articulo/o-ribeiro/figura-san-roque-peregrino-marca-ruta-santiago-tierras-ribeiro/20080826101442062392.html

http://www.laregion.es/articulo/o-ribeiro/andaina-reivindica-reconocimiento-oficial-camino-xacobeo-do-ribeiro/20081102115045068555.html

http://www.lavozdegalicia.es/ourense/2009/03/31/0003_7623839.htm

http://www.laregion.es/articulo/o-ribeiro/camino-xacobeo-do-ribeiro-implica-municipios-pontevedreses-y-portugal/20090401094118081603.html

http://www.farodevigo.es/secciones/noticia.jsp?pRef=2009033100_16_311822__Ourense-gestora-ruta-jacobea-Ribeiro-dice-saldra-adelante-apoyo-Xunta

http://www.lavoz.es/deza/2009/04/02/0003_7629287.htm

http://www.elpais.com/articulo/Galicia/Peregrinar/catando/Ribeiro/elpepiautgal/20090407elpgal_15/Tes

http://www.lavozdegalicia.com/ourense/2009/04/18/0003_7659315.htm

http://www.laregion.es/articulo/o-ribeiro/sector-empresarial-apoia-promocion-do-camino-xacobeo-do-ribeiro-xunta/20090419115504083286.html

http://www.culturagalega.org/noticia.php?id=14918

http://www.culturagalega.org/noticia.php?id=15262

http://www.lavozdegalicia.es/ourense/2009/08/20/0003_7917951.htm

http://www.lavozdegalicia.es/deza/2009/10/27/0003_8064631.htm

http://copecarballino.es/novas/corporación-de-leiro-apoia-ó-camiño-xacobeo-miñoto-ribeiro

http://www.lavozdegalicia.es/ourense/2009/11/07/0003_8089986.htm

http://www.farodevigo.es/portada-deza-tabeiros-montes/2009/11/27/portada-dezatabeirosmontes-camino-encontraremos/390222.html

http://entrimomaniacos.blogspot.com/2010/03/camino-xacobeo-desde-entrimo.html

http://www.laregion.es/articulo/o-ribeiro/festa-da-istoria-reivindica-antiguo-camino-xacobeo/20100506083210118891.html

http://www.20minutos.es/noticia/700853/0/

http://www.lavozdegalicia.es/ourense/2010/08/03/0003_8646634.htm

http://www.elcorreogallego.es/tendencias/ecg/raia-linde-fronteira/idEdicion-2010-09-16/idNoticia-590480/

http://infogauda.blogspot.com/2010/09/ourense_2898.html

http://www.lavozdegalicia.es/ourense/2010/09/24/0003_8743132.htm

http://www.farodevigo.es/portada-ourense/2010/09/24/recuperacion-camino/475538.html

http://www.berenguela.com/intentan-recuperar-la-antigua-via-de-peregrinacion-minoto-ribeiro-a-santiago/2010-09-26

http://www.farodevigo.es/portada-deza-tabeiros-montes/2010/10/02/cabaleiros-lalin-organiza-ruta-semana-santa-promocionar-camino-minoto-ribeiro/477556.html

http://es.wikiloc.com/wikiloc/view.do?id=1325640

http://solopisadas.blogspot.com.es/2010/11/sendeirismo-caminho-xacobeo-minhoto.html

http://www.farodevigo.es/portada-ourense/2012/03/16/pp-reclama-sello-oficial-ruta-xacobea-camino-minoto/632829.html

http://www.ourensedixital.com/_novas/12/03/19_05.htm

http://www.periodicodelcamino.com/?p=2018

http://www.ourensedixital.com/_ribeiro_novas/13/06/14_02.htm

http://www.farodevigo.es/portada-ourense/2013/06/14/apuestan-popularizacion-camino-minoto-ribeiro/828654.html

http://agenda.galiciadigital.com/evento/presentacion-da-xornada-de-divulgacion-do-camino-xacobeo-minoto-ribeiro

http://agenda.galiciadigital.com/evento/xornada-de-divulgacion-do-camino-xacobeo-minoto-ribeiro  

http://agenda.galiciadigital.com/evento/xornada-sobre-o-camino-xacobeo-minoto-ribeiro  

http://dpouv2.depourense.es/index.php/actualidade/422-o-camino-minoto-ribeiro-descobre-unha-nova-ruta-a-compostela-a-traves-do-vino-a-historia-e-o-termalismo-de-ourense

http://www.presspeople.com/nota/camino-minoto-ribeiro-descobre-unha-nova

http://www.presspeople.com/nota/deputacion-ourense-camino-xacobeo-minoto-ribeiro

http://www.caminosantiago.org/cpperegrino/prensa/verprensa.asp?PrensaID=8009

http://dpouv2.depourense.es/index.php/actualidade/429-a-deputacion-de-ourense-acolle-unha-xornada-de-divulgacion-sobre-o-camino-xacobeo-minoto-ribeiro

http://www.crtvg.es/informativos/xornadas-sobre-o-camino-xacobeo-minoto-ribeiro-610061

http://ocio.farodevigo.es/planes/noticias/nws-197462-el-camino-minoto-ribeiro-ruta-salud-comercio-peregrinaje.html

http://dpouv2.depourense.es/index.php/es/actualidad/441-manuel-baltar-e-jesus-vazquez-analizan-temas-do-patrimonio-historico-artistico-da-provincia-de-ourense

http://www.cortegada.es/camino_xacobeo_minoto_ribeiro.html

http://www.laregion.es/articulo/o-ribeiro/cortegada-reivindica-feria-camino-xacobeo-minoto/20130815074016014761.html

http://www.noticieirogalego.com/2013/08/feira-de-artesania-de-cortegada/

http://www.cortegada.es/feira_artesania/index.html

http://www.farodevigo.es/portada-ourense/2013/08/18/cortegada-ofrece-cachena-porco-celta/862666.html

http://duvi.uvigo.es/index.php?option=com_events&task=view_detail&agid=5305&year=2013&month=11&day=22&Itemid=13

http://infogauda.blogspot.com.es/2013/11/padrenda-ourense.html

http://www.laregion.es/articulo/celanova/once-concellos-alian-potenciar-camino-minoto/20131123074014023104.html

http://duvi.uvigo.es/images/quiosco/lre231113.jpg

http://infogauda.blogspot.com.es/2013/12/ourense_11.html

http://duvi.uvigo.es/index.php?option=com_content&task=view&id=8017&Itemid=46

http://infogauda.blogspot.com.es/2014/01/cultura_7.html

http://xacobeominhotoribeiro.blogspot.com.es/2014/01/tralos-pasos-dos-peregrinos-no-camino.html

http://www.ondacero.es/audios-online/emisoras/galicia/pontevedra/pontevedra-en-la-onda/Pontevedra%20en%20la%20Onda%20(08/01/14)_2014010800111.html   (dende o minuto 41:38 ata o 50:28)

http://www.lavozdegalicia.es

http://culturagalega.gal/noticia.php?id=23698

http://www.farodevigo.es/sociedad-cultura/2014/01/09/pasos-perdidos-ruta-jacobea/944438.html

http://www.mundicamino.com/noticia.cfm?id=7121

http://www.radiofusion.eu/manager.php?p=FichaNova&ID=15790

http://www.cadenaser.com  //  https://es-es.facebook.com/CadenaSERGalicia

http://www.xunta.gal/hemeroteca/-/nova/035251/rogelio-martinez-participa-inauguracion-exposicion-que-acolle-concello-lobios

http://www.laregion.es/articulo/baixa-limia/concellos-impulsan-camino-minoto-ribeiro/20140425082054460532.html

http://www.laregion.es/articulo/o-ribeiro/iniciativa-impulsar-camino-minoto-santiago/20150523084850545323.html

http://www.laregion.es/articulo/baixa-limia/lobios-adhiere-camino-minoto-ribeiro/20151231083739590634.html

https://sanmamedemoldes.wordpress.com/2016/01/11/camino-jacobeo-minoto-ribeiro/

http://www.laregion.es/articulo/o-ribeiro/arnoia-inaugura-hoy-exposicion-camino-minoto-ribeiro/20160325093111610275.html

http://www.pontedeva.es/index.php/Es/turismo-2/rutas-turisticas/camino-minoto-ribeiro

http://www.elcorreogallego.es/area-de-compostela/ecg/buscan-ruta-minoto-ribeiro-obtena-reconecemento-xacobeo/idEdicion-2016-04-16/idNoticia-991672/

http://www.lavozdegalicia.es/noticia/deza/forcarei/2016/04/22/forcarei-espera-captar-miles-turistas-activar-camino-minoto-ribeiro/0003_201604D22C4996.htm

http://www.laregion.es/articulo/o-ribeiro/asociacion-eirasenda-reivindica-camino-xacobeo-minoto-ribeiro/20160622112835630682.html

 

 

Bibliografía xeral

 

A imaxe da lepra nas Cantigas de Santa María de Alfonso X O Sabio

A lepra e o Camiño de Santiago

O estigma da lepra e as leproserias

As enfermidades infecciosas no Camiño de Santiago

Hospitais medievais no Camiño de Santiago

Hospitais da ruta xacobea

Os peregrinos e a medicina

 

Termalismo no Camiño de Santiago

Vademecum de Aguas Mineromedicinales españolas

Historia universal de las fuentes minerales de España - Tomo I

Historia universal de las fuentes minerales de España - Tomo II

 

Lugares de paso dende tempo inmemorial no Camiño de Santiago (A peregrinación está relacionada coa fe do crente e co poder curativo do Apóstolo...)

 

A Orde Hospitalaria de San Xoán de Xerusalén no Camiño de Santiago

Orde de San Xoán de Xerusalén, encomenda de Beade: escrituras do partido de Castrelos

Beade e a Orde Militar de San Xoán de Xerusalén

Estudo da identidade da talla do Cabaleiro Orante (Encomenda de Beade)

A inscripción de Santa María de Castrelos. Un testimonio epigráfico de la O. M. de San Xoán

A Orde de San Xoán no Camiño de Santiago: a Bailía de Portomarín (1158-1351)
Segundo o diccionario da RAE, Bailía: "Territorio de alguna encomienda de las órdenes".
Segundo o diccionario enciclopédico galego-castelán, Bailiaxe: "Bailiaje, especie de encomienda que obtenían los caballeros profesos de la Orden de San Juan". // Bailío: "Comendador de la Orden del Temple y, al extinguirse ésta, de la de San Juan de Jerusalén".

Orde de San Xoán de Xerusalén e a súa relación con Quiroga (Lugo)

Implantación e desenvolvemento territorial da Orde Militar de San Xoán de Xerusalén en Galicia (séculos XII-XV)

Orde Hospitalaria do Espírito Santo en Galicia

A Orde Hospitalaria de San Antonio en Navarra

Unha institución hospitalaria no Camiño de Santiago: a ciencia médica da Encomienda antoniana de Castrojeriz (Burgos)

San Antonio Abad e o Hospital de Beneficencia de León: Parte I ; Parte II

Os acollidos en San Lázaro de León (Orde Hospitalaria de San Lázaro de Xerusalén)

Documentos da Orde do Santo Sepulcro en Galicia

 

Os Mestres da Orde do Temple nos Reinos de Galicia, León e Castilla

Panorámica da Orde do Temple na coroa de Galicia-Castela-León

A Orde do Temple no Camiño de Santiago

 

Mosteiros de Galicia

 

Ribadavia

Ribadavia monumental

Mapa e información da Comarca do Ribeiro

Clube Biorede

 

Camiños de Santiago en Galicia: Camiño Francés; Monumentos de estilo románico

Os Camiños de Santiago - O Camiño das Estrelas

Pelegríns

Elas fan Camiño

 

Codex Calixtinus o Liber Sancti Iacobi

 

Catedral de Santiago de Compostela

 

A Catedral de Santiago de Compostela

 

La luz y el misterio de las catedrales - Catedral de Santiago de Compostela

 

Manual de cociña para hospitaleiros torpes

 

O retrato máis antigo que se conserva do Apóstolo Santiago
“La primera vez que se invocó al apóstol Santiago como patrón de España fue en torno al año 783 en el himno O Dei Verbum, compuesto por el Abad del Monasterio de san Martín de Turieno, en Liébana, de nombre Beato.

¡Oh apóstol santísimo y digno de alabanza,
cabeza refulgente y dorada de España,
defensor nuestro y patrono nacional,
sé nuestra salvación contra la peste
y aleja de nosotros toda enfermedad, llaga y maldad!
O Dei Verbum , Beato de Liébana.

El retrato pintado más antiguo que se conserva del apóstol Santiago se esconde entre los folios del Beato de Girona, pintado en el Monasterio de san Salvador de Tábara, entre 970 y 975, y conservado, desde el año 1078, en el Tesoro de la catedral de Girona.
Es en el folio 52v donde encontramos este retrato de Santiago del Mayor. De todos modos también el Beato de Girona es el primero donde aparece GALLECIA (GALICIA) en el mapa de la evangelización del mundo, folios 54v-55r, y a su lado la siguiente inscripción: SANTI JACOBI APOSTOLI.
La pintora En, la más expresiva e innovadora de la Alta Edad Media, fue la autora de las miniaturas del más miniado de todos los Beatos. No existe ningún otro ejemplar pintado por una mujer.
                                        Manuel Moleiro

 

A Flor de Santiago, símbolo xacobeo, Narcissus Indicus Jacobaeus (Sprekelia formosissima): Web da Flor de Santiago, A,  B,  C,  D, E.

         
(Premede sobre estas imaxes para velas máis grandes)

http://www.illustratedgarden.org/mobot/rarebooks/taxa.asp?relation=QK41W461737V3

 

Prisciliano de Compostela

Prisciliano e os que andaban descalzos

Prisciliano

 

Orde Militar e Hospitalaria de San Xoán de Xerusalén

Orde de Santiago

Orde do Temple

 

Xacobeo 2010

 

I Encontro Mundial en Galicia de Asociacións de Amigos do Camiño (2015)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Comentarios, petición de información, etc. a:    

 

Esta páxina web está a cargo da Prof. Dra. L. Maceiras.
Está a funcionar e evolucionar continuamente dende maio de 2009.

Última actualización: 29-05-2017